3000 years old bronze treasure

3000 years old brons treasure to the surface in Overpelt village. An important historic discovery by J.P.

 Another find from the Bronze Age.  But before we move on, let's just situate this period on the time scale.
To begin with the climate.  The rather dry, cold continental climate that controlled the Neolithic sub boreal, is over.  The climate has become oceanic, with high rainfall and milder winters.  Even in summer there is a clear temperature rise.  In woods, beech wins still significant.  The forest decreases, however, mainly due to human encroachment.  Each time, small pieces cut to bare fields to build.  As the exhausted fields later replaced by new ones, get the forest area lost no chance to return to take possession.  The sheep from the Bronze Age farmers give the new trees shooting up because no chance.  But that chance will be the heather.  Around this location may come as such a proposal moorland, where the formation of a podsolic soil begins.
In this landscape we see long front type farms, up to 30 meters, located far from each other.  These farmers grew more and more barley and rye in particular.  Also in pottery field these people were their own.  We must conclude that even from their dishes they had acquired a certain prosperity.  Before each use special types of vessels has been developed: cooking pots, bowls, jugs, mugs and cups and jars, of course, indispensable.

 Under South German and Swiss influences are plain baked pots, with the late Bronze Age in the ‘’Kerbschnitt’’ (notch cut) as a favorite ornament, mostly originated in the Alsace.  These were small triangles on the horizontal lines cut.
Bronze also played an increasingly important role in this period.  Bronze was primarily used for axes.  Then for spearheads, daggers, swords as weapons.  Only in the last place they used bronze for jewelry: pins, bracelets and finger rings.  Given our territories no ores (copper and tin) yield, these bronzes imported from various regions.  Hawkers with carry case they have brought here.  Coins are in our area known only from the Romans.  It will therefore have to have something else in exchange for bronze.  We think of the following: cattle, grain, clothes, since they could already weaving, honey and beeswax are also possible.  In some cases, one might conclude that this spot was edited or the metal melted.  Bronze was the most rare and precious material, which we rarely find in the mounds of this period.  Tableware comes in for frequent.
 In connection with the funeral rites, we know that the dead under a mound were buried initially in large mounds with poles wreath and ring ditch, later under a low mound with a diameter of 4 to 6 m, is also surrounded by a ring ditch.
 In the latter as a rule only for incineration graves with urns.

 The Bronze Age is generally divided into three periods:

 early Bronze Age from about 1800 to 1500 BC
 the middle Bronze Age from 1500 to 1100 BC
 the late Bronze Age from 1100 to 900 BC

 The present invention can be present because of the socketed axes dated to the Late Bronze Age.  This type of ax brings us to the final development phase of the casting of bronze axes (Fig. 1).

 Let us now find yourself going to a closer look.  First two axes pounding.  They are of different sizes, but both are socketed axes.  Both show the characteristic thick, green patina, fairly local brown discoloration.  The patina of the big ax is slightly damaged at the cutting edge, so we can see the bronze as well.  The tube opening of the big ax is square.  The opening of the small ax is much rounder. The square shape was obviously much more efficient because it caused the ax cut was always parallel with the shaft.  On the big ax as decoration two wings made ​​imitation.  These wings remind us clearly of the previous type axes: the wing hatchet, which appear elsewhere in the early Late Bronze Age was common.  Further decoration is not to notice.  The ear shows no kink.  It is found that kink in axes from the Northern Netherlands.  The small ax also exhibits this wing decoration and surmounted by a double rope-imitation.  So they imitated bronze axes from the previous types (flat ax and edge bead ax) required confirmation after strings.  At the big ax casting seam is barely worn.  In the small hatchet was much more caring proceeded and the casting seam is visible just in front of the ear (Fig. 2).

 Then there are the spirals of bronze wire.  Immediately struck by how wonderful the cool winding remained six fold. 

On Figure 1 shows how these coils were worn.

The width of the bronze wire is 4 mm.  Of equal width, there is a double coil.  There are also four separate, single coils, which by their inflected forms also must have belonged to a spiral.  The width of the previously used bronze wire is 6 mm.  Of equal width, were still found a half ring and three fragments of approximately one fourth ring.  A full outline of the same width has apparently not been part of a spiral, given the ends are neatly against each other.  The ends are not decorated.
And then there are the pieces.  What we in the late Bronze Age, the typical ‘’Kerbschnitt’’ urn could expect, we are dealing with one another, but also clearly indicate type of home.  It's a rough walled, brownish red urn.  From fragments on the belly side, we clearly see finger marks.  The wall thickness is 7 mm and the soil is not thickened.  The opening at the top must have a diameter of 25 cm and as a base of 14.5 cm.  At 35 mm from the top edge is a decoration applied with the fingertips.  At the bottom is the start of a foot in the profile can be observed.  Described here is a typical jar from the late Bronze Age.  This type of pot is brought by invaders from the Rhine area.  Iron Age urns also often the fingertip decorations.  The exterior is however deliberately roughened with wet clay.  This urn also miss the start of a foot at the bottom.  Yet we may safely assume that this Iron Age urns are a continuation of the Late Bronze Age types of onion.  Very remarkable is also a 1.6-kg stone was found in the same place.  This raises a very strong suspicion that he used for hammering or crushing of bronze pieces.  In itself it is already a very smooth stone, but on one side, he was clearly worn above, on the other side only a small area.

If this assumption is correct, this would help to demonstrate that bronze working in our region has taken place.  If even a half stone could be found, it would constitute evidence that either was used as an anvil.  This kind of stone is not to be confused with a beater that stone axes or knives were harvested.  Such impactors show a very rough surface.  The largest diameter of the stone is 14.5 cm, the smallest 10 cm.

Finally a few words about the find circumstances:

Overpelt village is the territory of the Courts were Mr. J.P. found these finds in the year 1983. They came to the surface in works that were performed there on the highway.  This makes a lot of data lost.  A layer of 40 cm was removed after all.  The coils were no longer in situ, but spread over the surface.  The other items were still found on its original site.  While the bronze spirals into the black soil should have been, were the bronze axes twenty inches deep in the slightly discolored yellow sand, just above a clay layer.  The potsherds and stone layers in what we might call a shallow pit.  Some seventy centimeters were was still a dark discoloration of a pit found, but it contained no objects.  Question is, whether this was a grave or a pot with a settlement.  Given the upper layer has been completely removed, it was impossible for traces of a mound or trench of a circuit to find.  What is a burial advocates, is that at the bottom of the pot was found that something like leftovers.  So a pot of food for the deceased!  Given there is only a tiny piece of burnt bone was found, which is not to determine whether it is human, there are no more evidence to argue for a burial.  And even if it is a funeral going, the question arises again: a man or a woman.  For a man would argue that there is typically male tools were given: two axes.  But the spirals would then rather in the direction of the burial of a woman.  In men's graves  they were found.  Given the height difference between the spirals and the axes and potsherds could even be due to a double burial.  Remains that the serious disturbance of the site is difficult to irrefutable conclusions to proceed.  Find a depot near a settlement would be best to defend.  Argue that this more pit stains were found which we consider as traces of habitation.
 Raymond .


3000 jaar oude bronsschat aan de oppervlakte te Overpelt


Weer een vondst uit de Bronstijd.

Laten wij daarom vooraf even die periode situeren.

Om te beginnen het klimaat. Het eerder droog-koude continentale klimaat van het subboreaal dat het neolithicum beheerste, is voorbij. Het klimaat is oceanisch geworden; veel neerslag en mildere winters. Ook 's zomers is er een duidelijke temperatuurstijging. In de bossen wint de beuk nog steeds aan betekenis. Het bos vermindert echter, vooral door menselijke ingreep. Tel­kens worden kleine stukken kaal gehakt om akkers aan te leggen. Als die uit­geputte veldjes later door nieuwe worden vervangen, krijgt hel bos echter geen kans het verloren gebied terug in bezit te nemen. De schapen van de Bronstijd-boer geven de nieuw opschietende boompjes immers geen kans. Maar die kans krijgt wel de heide. Rond deze vindplaats mogen we ons dan ook zo een heidelandschap voorstellen, waar de vorming van een heidepodsol een aanvang neemt.

In dit landschap zien we ver uil mekaar gelegen boerderijen van het lang-geveltype, tot zo'n 30 meter. Deze boeren verbouwden steeds meer gerst en vooral rogge. Ook op pottenbakkersgebied stonden deze mensen hun mannetje. We moeten uit hun vaatwerk zelfs afleiden dal ze een zekere wel­stand verworven hadden. Voor elk gebruik heeft men speciale typen vaat­werk ontwikkeld: kookpotten, schalen, kannen, bekers en kopjes en de na­tuurlijk onmisbare voorraadpotten.

Onder Zuidduitse en Zwitserse invloeden worden gladde potten gebakken, met in de late Bronstijd de Kerbschnitt (kerfsnee) als favoriete versiering, vooral overgewaaid uit de Elzas. Hierbij werden kleine driehoekjes op hori­zontale lijnen uitgesneden.

Brons speelde ook een steeds belangrijker rol in deze periode. Brons werd in de eerste plaats gebruikt voor bijlen. Dan voor speerpunten, dolken, zwaar­den als wapens. Pas op de laatste plaats gebruikte men brons voor sieraden: spelden, armbanden en vingerringen. Gezien onze gebieden geen ertsen (koper en tin) opleveren, zijn deze bronzen voorwerpen import uit diverse gebieden. Venters met draagkist moeten ze hier gebracht hebben. Munten zijn in onze gebieden pas bekend vanaf de Romeinen. Men zal dus wat anders hebben moeten geven in ruil voor brons. We denken dan aan het volgende: vee. graan, klederen, want men kon al weven, ook honing en bij­enwas zijn mogelijk. In enkele gevallen heeft men kunnen vaststellen dat hier ter plaatse het metaal werd bewerkt of hersmolten. Brons was echter een zo zeldzaam en kostbaar materiaal, dat we het zelden aantreffen in de graf­heuvels uit deze periode. Vaatwerk komt er veelvuldig in voor.

In verband met de begrafenisrituelen weten we dat de doden onder een heuvel werden begraven; in de aanvang met inhumatie in grote terpen met palenkrans en ringgreppel, later onder een laag heuveltje met een doormeter van 4 a 6 m, eveneens omgeven door een ringgreppel.

In deze laatste komen in de regel alleen incineratiegraven voor met urnen.

De Bronstijd wordt algemeen onderverdeeld in drie perioden: de vroege Bronstijd van circa 1800 tot 1500 v.C. de midden Bronstijd van 1500 tot 1100 v.C. de late Bronstijd van 1100 tot 900 v.C.

De onderhavige vondst laat zich omwille van de aanwezige kokerbijlen dateren in de late Bronstijd. Dit type bijl brengt ons in de laatste ontwikke­lingsfase van het gieten van bronzen bijlen (fig. 1).

Laten we nu de vondst zelf eens van naderbij gaan bekijken. Vooreerst de twee bronzen bijlen. Ze zijn van verschillend formaat, doch beiden zijn kokerbijlen. Beide vertonen de kenmerkende dikke, groene patina, plaatse­lijk nogal bruin verkleurd. Bij de grote bijl is deze patina aan de snee lichtjes beschadigd, zodat we het brons daar mooi kunnen zien. De kokeropening van de grote bijl is vierkant. Bij de kleine bijl is deze opening veel ronder. De vierkante vorm was natuurlijk veel efficiënter omdat deze ervoor zorgde dat de bijlsnede steeds evenwijdig bleef met de steel.

Op de grote bijl zijn als versiering twee imitatievleugels aangebracht. Deze vleugels herinneren ons overduidelijk aan het voorgaande type bijlen: de vleugelbijl, die trouwens in het begin van de late bronstijd nog heel gewoon was. Verdere versiering valt er niet op te merken. Het oor vertoont geen knik. Die knik treft men wel aan in bijlen uit Noord-Nederland. De kleine bijl vertoont eveneens deze vleugelversiering en daarenboven een dubbele touw-imitatie. Men bootste dus op bronzen bijlen de bij voorgaande types (vlakbijl, randbijl en hielbijl) nodige bevestigingstouwtjes na. Bij de grote bijl is de gietnaad nauwelijks weggeslepen. Bij het kleine bijltje werd veel zorgzamer te werk gegaan en is de gietnaad nog enkel zichtbaar tegenover het oortje (fig. 2).

Dan zijn er nog de spiralen van bronsdraad. Onmiddellijk valt op hoe wonder­lijk gaaf de zesvoudige winding is gebleven. Op fig. 1 zie je hoe dergelijke windingen werden gedragen. De breedte van de bronsdraad is 4 mm. Van dezelfde breedte is er nog een dubbele winding. Er zijn ook nog vier afzon­derlijke, enkele windingen, die gezien hun verbogen vorm eveneens tot een spiraal moeten behoord hebben. De breedte van de hiervoor gebruikte bronsdraad is echter 6 mm. Van dezelfde breedte werden nog aangetroffen een halve ring en drie fragmenten van ongeveer een kwart ring. Een volledi­ge omtrek van dezelfde breedte heeft klaarblijkelijk geen deel uitgemaakt van een spiraal, gezien de uiteinden netjes tegenover mekaar liggen. De uit­einden zijn niet versierd.

En dan zijn er ook nog de scherven. Waar we in de late Bronstijd de typische Kerbschnitt-urn hadden kunnen verwachten, hebben we hier te doen met een ander, toch ook duidelijk thuis te wijzen type. Het is een ruwwandige, bruin-rode urn. Op scherven van de buikzijde zien we duidelijke vingerstre-pen. De wanddikte is 7 mm en de bodem is niet verdikt. De opening aan de bovenzijde moet een doorsnede hebben van zo een 25 cm en deze van de bodem 14,5 cm.

Op 35 mm van de bovenrand is een versiering aangebracht met de vingertop-pen. Bij de bodem is de aanzet van een voetje in het profiel waar te nemen. De hier beschreven pot is een typische voorraadpot uit de late Bronstijd. Dit type pot is hier gebracht door invasies vanuit het Rijngebied. Urnen uit de IJzertijd vertonen ook vaak deze vingertop-versiering. De bui­tenzijde is dan echter met natte klei opzettelijk ruw gemaakt. Ook missen deze urnen de aanzet van een voetje bij de bodem. Toch mogen we rustig aannemen dat deze IJzertijd-urnen een voortzetting zijn van types uit de late Bronstijd.


Zeer merkwaardig is ook een 1.6 kg zware steen die op dezelfde plaats werd aangetroffen. Hier rijst zeer sterk het vermoeden dat hij gebruikt is voor het hameren of pletten van bronzen stukken. Op zich is het reeds een zeer gladde steensoort, maar aan één zijde is hij daarenboven duidelijk afgesle­ten, aan de andere zijde slechts op een klein oppervlak. Als deze veronder­stelling klopt, zou dit eens te meer bewijzen dat brons bewerking in onze stre­ken heeft

plaatsgevonden. Als nog een tweede steen kon gevonden worden, zou dit het bewijs kunnen leveren dat één van beide als aambeeld werd ge­bruikt. Dit soort steen mag niet verward worden met een klopper waarmee stenen bijlen of messen werden gekapt. Dergelijke kloppers vertonen een uiterst ruw oppervlak. De grootste doorsnede van de steen is 143 cm, de kleinste 10 cm.

Tot besluit een paar woorden over de vondstomstandigheden: Op grondgebied Overpelt nl. op de Hoven werden door de heer J.P.  deze vondsten in 1983 aangetroffen. Ze kwamen aan de oppervlakte bij werken die daar aan de snelweg uitgevoerd werden. Daardoor zijn heel wat gegevens verloren ge­gaan. Een laag van ca. 40 cm werd immers weggenomen. De spiralen lagen al niet meer in situ. maar verspreid over de oppervlakte. De overige voorwer­pen werden nog wel op de oorspronkelijke plaats aangetroffen. Daar waar de bronzen spiralen in de zwarte teelaarde moeten hebben gezeten, lagen dc bronzen bijlen een twintigtal centimeters diep in het enigszins verkleurde gele zand. net boven een kleilaagje. Ook de potscherven en de steen lagen in wat we een ondiepe kuil zouden kunnen noemen. Een zeventigtal centimeters verder werd nog een donkere verkleuring van een kuil aange­troffen, maar deze bevatte geen voorwerpen.

Vraag is nu natuurlijk of dit een graf was of een depot bij een nederzetting. Gezien de bovenlaag al volledig verwijderd was, was het onmogelijk nog sporen van een grafheuveltje of van een kringgreppel aan te treffen. Wat wel voor een begraving pleit, is het feit dat op de bodem van de pot iets werd aan­getroffen dat op etensresten lijkt. Een pot dus met voedsel voor de overlede­ne ! Gezien er echter slechts één nietig stukje verbrand bot werd aangetrof­fen, waarvan niet valt uit te maken of het menselijk is. zijn er niet meer bewij­zen aan te voeren voor een begraving. En al zou het hier om een bijzetting gaan, dan rijst weer de vraag: van een man of een vrouw. Voor een man zou pleiten dat er typisch mannelijke werktuigen werden meegegeven: twee bijlen. Maar de spiralen zouden dan weer eerder in de richting wijzen van de begraving van een vrouw, hoewel toch duidelijk moet gesteld dat het meege­ven van spiralen in bronsdraad niet noodzakelijk moet wijzen op de begra­ving van een vrouw. Ook in mannengraven werden ze aangetroffen. Gezien hel hoogteverschil tussen de spiralen en de bijlen en potscherven zou het zelfs kunnen gaan om een dubbele begraving. Blijft, dat door de ernstige ver­storing van de vindplaats moeilijk tot onweerlegbare conclusies valt over te gaan.

Een depot-vondst vlakbij een nederzetting zou nog best te verdedigen zijn. Hiervoor pleiten dat er meerdere kuilverkleuringen werden aangetroffen die we dan als bewoningsporen beschouwen.